Đúng dịp kỷ niệm 35 năm
Ngày quốc tế Bảo tàng, sáng 18/5, Bảo tàng Đà Nẵng đã tiếp nhận bức sắc phong
“Thự thủ Thành Điện Hải” năm Minh Mạng thứ 21 (1840), một hiện vật quý lần
đầu tiên được phát hiện, liên quan đến di tích Thành Điện Hải lừng danh.
Bản
sắc phong có hình chữ nhật, kích thước 80x40cm, trang trí hình rồng, mây, hoa văn
chấm phủ nhũ bạc và được làm bằng giấy dó màu vàng nhạt. Do phần mặt trước của
bản sắc phong ghi tên vị quan được phong chức đã bị rách nên Ban Quản lý Bảo tàng Đà Nẵng vẫn chưa xác
định được vị quan giữ chức “Thự thủ Thành Điện
Hải”, tức Cai đội làm nhiệm vụ cai quản binh lính trấn giữ thành Điện Hải vào
năm Minh Mạng thứ 21.
Theo
đánh giá của các nhà nghiên cứu, đây là một trong những sắc phong có niên đại
sớm, lần đầu tiên được phát hiện có liên quan đến lịch sử Thành Điện Hải, tiền
đồn thay mặt cả nước nổ tiếng súng đầu tiên chống quân xâm lược Pháp vào năm
1858.
Dịch
giả Hán-Nôm Ngô Văn Lại (hiện ở phường Hoà Thọ Tây, quận Cẩm Lệ, TP. Đà Nẵng),
một trong những người được Chính phủ mời tham gia dịch "Quốc sử quán triều
Nguyễn" ra tiếng Việt, tạm dịch bản sắc phong “Thự thủ Thành Điện Hải” có
phần nội dung mang đại ý là: “Năm Minh Mạng thứ 21, ngày 24/7… Vị quan này có công trạng tham gia công việc (bảo vệ) thuộc đội nhất tiền vệ doanh
“Thần cơ” nay được Bộ binh chuẩn cho ông giữ chức Thự thủ Thành Điện Hải (điều
khiển) biền binh (lính chiến đấu) của doanh ấy. Vâng lệnh thực hiện mọi công
việc nếu để khiếm khuyết chức vụ sẽ không được khoan nhượng”.
Người
phát hiện và hiến tặng bản sắc phong này cho Bảo tàng Đà Nẵng là ông Bùi Văn
Quang, hội viên Câu lạc bộ UNESCO tại Nam Định, chuyên sưu tầm, nghiên cứu cổ
vật Việt Nam. Theo ông Quang, chữ và tranh, nhất là chữ Hán-Nôm (như sắc
phong), là những cổ vật rất quý trong thứ tự: "Nhất chữ, nhì tranh, tam
sành, tứ sứ".
Trong
châu bản của các triều đại Lê-Nguyễn, các sắc phong có nội hàm văn hóa đặc
biệt, mang dấu ấn quyền uy của vương triều và là văn bản truyền mệnh lệnh của
vua phong chức, khen thưởng người có công, phong thần, xếp hạng cho các vị thần
được thờ cúng trong tín ngưỡng làng, xã Việt Nam. Các bản sắc phong trung thực tuyệt
đối về niên đại, địa danh, hệ thống hành chính và công lao của những nhân vật
lịch sử.
Với tính độc bản, các bản
sắc phong do vua ban đều được làm bằng giấy "long đằng" (loại giấy
chỉ có vua được sử dụng, có hình rồng, biểu tượng cho vua), đóng dấu "sắc
mệnh chi bảo". Trên các bức sắc phong thường thấy hình rồng chầu chữ
"Thọ" ở mặt trước, riêng bức sắc phong “Thự thủ Thành Điện Hải"
lại độc đáo với hình rồng vờn mây...
Căn
cứ vào sử liệu, việc vua Minh Mạng ban sắc phong “Thự thủ Thành Điện Hải"
năm Canh Tý (1840) cũng là thời điểm danh thần Nguyễn Công Trứ vào kiểm tra hệ
thống phòng thủ của Đà Nẵng. Sau đó, theo đề nghị của ông, vua Minh Mạng đã
điều động danh tướng Nguyễn Tri Phương lần đầu tiên vào làm Tuần phủ Nam Nghĩa,
trông coi bố phòng cửa biển Đà Nẵng. Đến năm 1858, Nguyễn Tri Phương được vua Tự
Đức điều động vào Đà Nẵng lần thứ hai, làm Quân thủ tổng đốc đại thần trấn ải
Thành Điện Hải.
Tại
lễ tiếp nhận, ông Hà Phước Mai, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng, nhấn mạnh: "Lâu
nay chúng ta thường biết đến sắc phong thần của nhà vua ban tặng cho các đình
làng, miếu mạo, chùa chiền nhưng rất hiếm gặp sắc phong tước. Có thể nói, đây
là hiện vật có giá trị rất lớn, là nguồn tư liệu quý trong việc nghiên cứu lịch
sử di tích quốc gia Thành Điện Hải".
Dịp
này, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng cũng đã tặng giấy khen
và tiền thưởng cho ông Bùi Văn Quang vì đã có công phát hiện, gìn giữ và hiến
tặng cho Bảo tàng Đà Nẵng một hiện vật có giá trị lớn về di tích quốc gia Thành
Điện Hải.