Ông Lê Văn Nghị sinh năm 1819 tại làng Bình Tịnh, nay thuộc xã Tân Trụ. Sinh ra trong gia đình làm nông, từ nhỏ, ông sớm bộc lộ tư chất thông minh, thi đỗ Tú tài trong kỳ thi Hương ở Gia Định.

Dưới thời nhà Nguyễn, ông từng làm việc dưới trướng Kinh lược sứ Nguyễn Tri Phương. Trong giai đoạn này, ông được tin tưởng giao phó việc phân định ranh giới, chỉnh đốn hệ thống hành chính xã, ấp cho toàn tỉnh. Chính ông là người đã đặt tên cho nhiều địa danh có chữ “Bình” như: Bình Tịnh, Bình Tâm, Bình Điền, Bình Chánh… với mong muốn về một cuộc sống bình an, thái hòa cho dân.

Tuy nhiên, khi thực dân Pháp xâm lược và chiếm đóng lục tỉnh Nam Kỳ, đứng trước sự sụp đổ của triều đình và nỗi đau mất nước, ông Lê Văn Nghị đã chọn lối đi đầy khí tiết. Ông từ quan, từ chối mọi sự lôi kéo của kẻ thù để giữ trọn đạo nghĩa của một nhà Nho. Không chỉ giữ mình trong sạch, ông còn ngầm ủng hộ, tham mưu cho các sĩ phu và nghĩa quân yêu nước.

Lịch sử ghi lại rằng ông có mối quan hệ thân thiết với cụ Đồ Chiểu (Nguyễn Đình Chiểu) và từng sát cánh cùng các vị anh hùng dân tộc như Trương Công Định, Nguyễn Trung Trực trong những ngày đầu kháng Pháp. Theo ông Lê Văn Nhân - hậu duệ của cụ đồ Lê Văn Nghị, cụ Đồ Nghị cũng là một mưu sĩ cho Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực trong trận đốt cháy chiến hạm trên sông Nhựt Tảo.

Ông Lê Văn Nhân trò chuyện cùng bà Lê Thị Tám (người đang thờ cúng cụ đồ Lê Văn Nghị)

Khi về sống tại Tân Trụ, ông mở lớp dạy chữ và dạy võ, khuyên dạy con cháu giữ gìn đạo đức, tuyệt đối không ra làm quan cho giặc. Người dân Tân Trụ còn truyền tụng nhiều giai thoại về ông Đồ Nghị như một người giỏi y thuật và có những khả năng phi thường. Có chuyện kể rằng, ông có thể dùng nón lá đi trên mặt sông hay khả năng “ẩn thân” để vượt qua sự kiểm soát của quân thù. Dù mang màu sắc huyền bí nhưng những câu chuyện này phần nào phản ánh sự ngưỡng mộ của Nhân dân đối với trí tuệ và tài năng của ông.

Đường Ông Đồ Nghị ban đầu do người dân địa phương quen gọi vì đường dẫn vào xóm Ông Đồ và vốn chỉ là một lối đi bằng đất nhỏ, hẹp. Về sau, với sự đồng lòng của chính quyền và Nhân dân, đường được mở rộng, trải bê tông, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại và thông thương. Sau đó, tên gọi đường Ông Đồ Nghị đã chính thức được HĐND tỉnh thông qua.

Điểm nhấn đặc biệt của tuyến đường này chính là hàng cau xanh mướt, dài tít tắp, tạo nên khung cảnh làng quê bình yên và thơ mộng. Theo ông Nhân, hàng cau hai bên đường Ông Đồ Nghị do Đoàn Thanh niên phát động trồng trong phong trào về nguồn tại địa phương. Sau khi trồng, hàng cau được người dân chăm sóc, bảo vệ nên phát triển tốt và được nhiều người biết đến. “Vì tuyến đường đẹp nên nhiều cặp đôi chọn làm địa điểm chụp ảnh cưới. Vì vậy, đường còn được gọi là con đường hạnh phúc” - ông Nhân nói.

Đường Ông Đồ Nghị hiện nay còn được gọi là con đường hạnh phúc

Những năm gần đây, đường Ông Đồ Nghị dần trở thành điểm nhấn trong các tour du lịch nông thôn của Tân Trụ. Du khách, đặc biệt là khách nước ngoài, rất yêu thích trải nghiệm đạp xe dọc theo hàng cau, hít thở không khí trong lành, ghé thăm nhà cổ hơn 130 năm tuổi của cháu cụ Đồ Nghị, rồi tiếp tục hành trình đến Vàm Nhựt Tảo, nơi ghi dấu chiến công lừng lẫy của anh hùng Nguyễn Trung Trực.

Ngôi nhà cổ ở đoạn gần cuối tuyến đường cũng là căn nhà do cháu cụ Đồ Nghị xây dựng. Ngôi nhà từng được con cháu trùng tu, giữ gìn cẩn thận với nhiều vật dụng có tuổi đời lên đến trăm năm. Ông Lê Văn Nhân - chủ nhân ngôi nhà, cho biết gia đình cố gắng giữ lại nguyên trạng cách bài trí và các vật dụng đã được ông bà sử dụng qua từng ấy năm để con cháu “có chỗ đi về” và hiểu về truyền thống gia đình, dòng họ.

Điều khiến du khách thêm lưu luyến nơi đây chính là sự hiếu khách, chân tình của người dân Tân Trụ. Không thu phí tham quan, không phô trương hình thức, mỗi cuộc ghé thăm đều tự nhiên, ấm áp. Những đoàn du khách đến rồi đi mang đến niềm vui và luồng sinh khí cho ngôi nhà cổ nói riêng và vùng quê Tân Trụ nói chung./.

Quế Lâm