Nhà chứa quan họ thôn Viên Xá. Ảnh: Internet

Theo các nhà nghiên cứu, quan họ không chỉ là một hình thức hát giao duyên mà còn là một “nghề chơi” có tổ chức chặt chẽ, với lề lối sinh hoạt, không gian và cơ sở vật chất riêng. Bên cạnh đình, đền, chùa, bến nước hay triền đê – những không gian diễn xướng cộng đồng - mỗi “bọn quan họ” xưa đều có một nhà chứa riêng để hội họp, luyện tập và đón tiếp quan họ bạn. Như tại làng Diềm (Viêm Xá, phường Kinh Bắc), trước đây có 10 bọn quan họ thì cũng có 10 nhà chứa tương ứng.

Nhà chứa thường là ngôi nhà rộng rãi, thoáng mát, đủ chỗ cho các liền anh, liền chị sinh hoạt. Trong trường hợp không có địa điểm cố định, các thành viên thay phiên dùng nhà riêng hoặc nhà ông trùm, bà trùm làm nơi luyện tập, truyền dạy và tổ chức hát canh. Vì vậy, theo nghĩa nguyên thủy, nhà chứa quan họ là nơi gìn giữ lề lối, truyền nghề cho lớp sau, đồng thời là không gian tiếp đãi, mời cơm và giao lưu trong dịp hội làng.

Trong đời sống hiện đại, dù quan họ được biểu diễn ở nhiều sân khấu và không gian mới, nhà chứa vẫn giữ vai trò cốt lõi trong việc bảo tồn phong cách quan họ cổ mẫu mực – nơi các liền anh, liền chị có thể “ca cho tàn canh mãn võ, cho tàn đêm rạng ngày”. Nhận thức rõ giá trị đó, tỉnh Bắc Ninh đã đầu tư phục dựng nhà chứa theo kiến trúc truyền thống. Đến nay, toàn tỉnh có 11 công trình được hoàn thiện và đưa vào sử dụng tại các làng quan họ gốc, với tổng kinh phí gần 80 tỷ đồng.

Thực tế cho thấy, khi có không gian sinh hoạt đúng nghĩa, hoạt động truyền dạy, giao lưu và tổ chức hát canh diễn ra thường xuyên, bài bản và thuận lợi hơn. Ngành văn hóa địa phương cũng định hướng tiếp tục hoàn thiện trang thiết bị, bổ sung tư liệu, đồ dùng truyền thống để mỗi nhà chứa không chỉ là nơi thực hành di sản mà còn như một “bảo tàng mini”, phản ánh sinh động đời sống văn hóa của người quan họ xưa và nay.

Trung tâm Thông tin du lịch