Trầu cau chuẩn bị đưa vào lễ. Ảnh: TITC

Đình thần Bình Nhan được hình thành cùng quá trình khai phá đất phương Nam. Trải qua bao biến thiên lịch sử, đình vẫn là điểm tựa tinh thần của người dân xã Đông Thạnh, nơi diễn ra các kỳ lễ Kỳ yên, cúng đình, giỗ tiền hiền - hậu hiền. Trong không gian nghi ngút khói hương ấy, trầu cau không chỉ là lễ vật quen thuộc mà còn là biểu tượng văn hóa gắn với đạo lý, với nếp sống “trước sau trọn nghĩa”.

Ở đình, trầu cau xuất hiện trang trọng trên bàn thờ, được bày biện cùng hương đăng, hoa quả. Lá trầu xanh mướt, cau tròn chắc, vôi trắng tinh - ba yếu tố hòa quyện tạo nên một chỉnh thể mang ý nghĩa âm dương hài hòa. Người xưa quan niệm: dâng trầu cau là dâng sự tinh khiết, chân thành; là lời thưa gửi kính cẩn với bậc tiền nhân và thần linh. Bởi vậy, trong các nghi lễ quan trọng của đình, trầu cau hiếm khi vắng mặt.

Ông Nguyễn Hữu Tiến - Phó trưởng ban quý tế Đình thần Bình Nhan têm trầu mời khách. Ảnh: TITC

Nhìn sâu hơn, văn hóa trầu cau ở Đình thần Bình Nhan cũng như trên khắp nước Việt không chỉ nằm ở nghi thức, mà còn ở cách người dân gìn giữ ký ức cộng đồng. Những bậc cao niên kể rằng, ngày trước mỗi dịp lễ, cả xóm cùng nhau chuẩn bị trầu cau: người hái lá, người bổ cau, người quết vôi. Công việc giản đơn ấy lại trở thành dịp gắn kết, nơi câu chuyện làng xóm được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Qua đó, trầu cau trở thành sợi dây nối kết con người với con người, hiện tại với quá khứ.

Trầu cau còn gắn liền với đạo lý gia đình và tình nghĩa vợ chồng. Truyền thuyết “Sự tích trầu cau” được nhắc lại trong những buổi sinh hoạt ở đình như một lời nhắc nhở về lòng thủy chung, anh em hòa thuận. Chính vì thế, trong không gian đình làng - nơi đề cao luân thường đạo lý - trầu cau mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc, lặng lẽ nuôi dưỡng nhân cách cộng đồng.

Nghệ nhân giảng về ý nghĩa trầu cau cho du khách. Ảnh: TITC

Ngày nay, giữa nhịp sống đô thị hóa mạnh mẽ của TP.HCM, xã Đông Thạnh vẫn giữ được những khoảng lắng văn hóa hiếm hoi. Đình thần Bình Nhan trở thành điểm đến tìm hiểu di sản cho người trẻ, cho du khách muốn chạm vào hồn cốt Nam Bộ. Khi được nghe kể về trầu cau, được tận tay sắp lá trầu, bổ cau trong một dịp lễ đình, người tham dự không chỉ “xem” văn hóa mà còn trải nghiệm văn hóa - một trải nghiệm chậm, sâu và giàu cảm xúc.

Điều đáng quý là cộng đồng địa phương vẫn ý thức được giá trị của trầu cau trong đời sống đình làng. Dù không còn phổ biến như trước trong sinh hoạt thường ngày, trầu cau vẫn được trân trọng trong các nghi lễ. Sự trân trọng ấy cho thấy một thái độ văn hóa bền bỉ: không chạy theo hình thức, mà giữ lại cái cốt lõi, đó là tinh thần hiếu kính, nghĩa tình và gắn kết.

Từ Đình thần Bình Nhan nhìn ra, văn hóa trầu cau chính là lát cắt tiêu biểu của văn hóa Việt: nhỏ bé nhưng hàm chứa chiều sâu lịch sử và nhân sinh quan. Trong bối cảnh hiện đại, việc bảo tồn không nhất thiết phải “đóng khung” hay phô trương, mà quan trọng là tiếp tục thực hành - để trầu cau vẫn hiện diện trong nghi lễ, trong ký ức, trong câu chuyện kể của làng.

Có thể nói, Đình thần Bình Nhan không chỉ là một công trình kiến trúc hay một địa chỉ tín ngưỡng. Đó là nơi văn hóa được sống cùng cộng đồng, nơi trầu cau tiếp tục kể câu chuyện về nghĩa tình, về cội nguồn. Và chính từ những điều tưởng chừng rất đỗi bình thường ấy, bản sắc văn hóa địa phương được nuôi dưỡng, lan tỏa, bền bỉ theo thời gian.

Trung tâm Thông tin du lịch