Nghệ nhân người Cờ Lao xã Tân Tiến hướng dẫn học viên cách chế tác, chỉnh dây đàn Sèn Dư.

Gắn kết cộng đồng

Trong đời sống văn hóa của người Cờ Lao, đàn Sèn Dư được sử dụng trong nhiều không gian khác nhau như: hát giao duyên ở đám cưới; hát đối đáp, hỏi thăm nhau trong lễ vào nhà mới; hát ca ngợi Đảng, đất nước trong các buổi sinh hoạt cộng đồng; đồng thời còn vang lên trong lễ cúng rừng vào tháng Giêng và tháng Bảy âm lịch hằng năm. Với người dân nơi đây, tiếng đàn không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn làm nên sự đầy đủ, trọn vẹn của mỗi nghi lễ, đúng phong tục.

Không dừng lại ở vai trò một nhạc cụ truyền thống, tiếng đàn Sèn Dư còn được xem là “sợi dây” kết nối văn hóa hôm nay với cội nguồn, tạo nên sự gắn kết trong cộng đồng. Vì thế, trong các dịp trọng đại của mỗi gia đình và bản làng, tiếng đàn luôn hiện diện như một phần không thể thiếu của không gian văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Min Phà Kháy, thôn Tả Chải, người gắn bó nhiều năm với đàn Sèn Dư ở xã Tân Tiến chia sẻ: “Tiếng đàn với chúng tôi không chỉ để nghe. Qua tiếng đàn, mọi người nhắc nhau nhớ về phong tục, tập quán và con cháu cũng hiểu hơn nếp sống của dân tộc mình. Nhờ vậy, trong mỗi việc quan trọng, khi có tiếng đàn chúng tôi đều cảm thấy trọn vẹn, không bị thiếu đi cái “hồn” của nếp sống ông cha để lại qua bao đời nay”.

Bền bỉ truyền dạy

Người Cờ Lao chiếm 11,28% dân số xã Tân Tiến, sinh sống chủ yếu ở các thôn: Hợp Nhất, Phìn Sư, Khu Trù Sán, Tà Chải, Túng Quá Lìn, Chúng Phùng, Tà Lẻng, Thượng Hạ. Để gìn giữ tiếng đàn, thời gian qua, các nghệ nhân am hiểu đàn Sèn Dư miệt mài truyền dạy cho thế hệ trẻ bằng nhiều hình thức gần gũi, từ kèm cặp tại gia đình đến hướng dẫn trong sinh hoạt thôn bản.

Đặc biệt, để bảo tồn đi vào chiều sâu và bền vững, tháng 10-2025, UBND xã Tân Tiến phối hợp với Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) mở lớp truyền dạy đàn Sèn Dư cho đồng bào Cờ Lao. Lớp do hai nghệ nhân địa phương Min Phà Kháy và Vàng Chá Sèng đứng lớp, thu hút 20 học viên. Tham gia lớp học, học viên được nghệ nhân hướng dẫn tỉ mỉ từng công đoạn, từ chế tác đàn, cách cầm đàn, chỉnh dây đến tập những làn điệu cơ bản. Không khí lớp học luôn gần gũi, tạo điều kiện để người học tiếp thu nhanh và thực hành trực tiếp.

Chị Cháng Thị Thao, thôn Hợp Nhất, xã Tân Tiến, chia sẻ: “Trước đây tôi chỉ được nghe, nhìn ông bà chơi đàn nhưng chưa có cơ hội học. Khi lớp truyền dạy được mở ra, chúng tôi không chỉ được học đàn mà còn hiểu thêm về nguồn gốc, ý nghĩa của tiếng đàn Sèn Dư, từ đó thêm yêu văn hóa của dân tộc mình. Điều này tạo cho chúng tôi động lực học và nâng cao ý thức bảo tồn tiếng đàn”.

Từ nhiều cách làm, việc học và chơi đàn Sèn Dư tại xã Tân Tiến đang từng bước hình thành được môi trường sinh hoạt văn hóa lành mạnh, tăng cường sự gắn kết và thúc đẩy giao lưu giữa các thế hệ. Những người cao tuổi có điều kiện truyền đạt tri thức, kinh nghiệm; lớp trẻ được tiếp cận, học hỏi và kế thừa, qua đó góp phần hạn chế nguy cơ mai một tiếng đàn trong đời sống của đồng bào Cờ Lao.

Đồng chí Nguyễn Công Bộ, Trưởng phòng Văn hóa và Xã hội xã Tân Tiến cho biết: “Xã xác định việc gìn giữ và phát huy tiếng đàn Sèn Dư là nhiệm vụ quan trọng, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục duy trì, mở rộng hoạt động truyền dạy và ưu tiên học viên là các thanh thiếu niên; khuyến khích nghệ nhân tham gia giảng dạy và đưa tiếng đàn vào các hoạt động văn hóa, lễ hội. Đồng thời, xã đẩy mạnh công tác sưu tầm, tư liệu hóa nhằm bảo tồn lâu dài và quảng bá giá trị văn hóa dân tộc Cờ Lao”.

Từ việc gìn giữ trong cộng đồng đến sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền địa phương, tiếng đàn Sèn Dư không chỉ được bảo tồn như một nhạc cụ truyền thống của người Cờ Lao mà còn khẳng định giá trị văn hóa có sức lan tỏa. Qua đây, tiếng đàn tiếp tục khơi dậy niềm tự hào và ý thức bảo tồn di sản trong mỗi người dân nơi đây.     

Bài, ảnh: Hồng Nhung